Bago magbasa ng financial reports o company disclosures, makatutulong na maunawaan kung ano ang kinakatawan ng isang share, bakit nagli-list ang mga kumpanya sa Philippine Stock Exchange, at kung paano magkaugnay ang risk at potential return.
Filipino translation · English is the original StockBayan guide.
How investing fits together
Ano ang kinakatawan ng isang share?
Ang isang share ay kumakatawan sa maliit na ownership interest sa isang kumpanya.
Kapag bumili ka ng shares ng isang listed company, nagiging isa ka sa mga shareholder nito. Karaniwang napakaliit ng porsyento ng kumpanyang pagmamay-ari mo, pero ang iyong shares ay kumakatawan pa rin sa isang tunay na ownership interest.
Bilang shareholder, maaari kang makinabang kapag lumago ang kumpanya, naging mas profitable, o namahagi ng bahagi ng earnings nito bilang dividends.
Gayunpaman, hindi ginagarantiya ng pagmamay-ari ng shares na kikita ka. Maaaring tumaas o bumaba ang value ng iyong investment.
Simple na halimbawa
Isipin na ang isang kumpanya ay may 100 million outstanding shares at mayroon kang 10,000 shares.
Iyong porsyento ng pagmamay-ari:
10,000 ÷ 100,000,000 = 0.01%
Mayroon kang maliit na bahagi ng kumpanya, pero maaaring magbago ang iyong ownership percentage kung mag-i-issue ang kumpanya ng karagdagang shares.
Bakit nagli-list sa PSE ang mga kumpanya?
Ang Philippine Stock Exchange, o PSE, ay nagbibigay ng regulated market kung saan maaaring bumili at magbenta ng shares ng mga listed company.
Maaaring i-list ng isang kumpanya ang mga shares nito para makalikom ng capital mula sa mga investor.
Maaaring gamitin ang nalikom na pera para sa mga layunin tulad ng:
- Pagpapalawak ng operations
- Pagtatayo ng mga bagong facility
- Pagpopondo sa mga proyekto
- Pag-acquire ng ibang negosyo
- Pagbawas ng utang
- Pagbuo ng mga bagong produkto
- Pagbibigay sa mga existing shareholder ng paraan para ibenta ang bahagi ng kanilang ownership
Bilang kapalit ng access sa mga public investor, kailangang sumunod ang mga listed company sa disclosure at reporting requirements.
Ito ang dahilan kung bakit may access ang mga investor sa quarterly reports, annual reports, dividend announcements, ownership disclosures, at impormasyon tungkol sa mahahalagang event sa kumpanya.
Paano maaaring kumita ang investors mula sa shares?
May dalawang karaniwang paraan kung paano maaaring kumita ang investors sa pagmamay-ari ng shares.
Pagtaas ng presyo
Nangyayari ang price appreciation kapag tumataas ang market price ng isang share.
Halimbawa:
- Bumili ka ng 1,000 shares sa ₱20 bawat share.
- Ang total investment mo ay ₱20,000.
- Paglaon, tumaas ang share price sa ₱25.
- Naging ₱25,000 ang market value.
Ang unrealized gain mo ay ₱5,000 bago ang fees at taxes.
Mananatiling unrealized ang gain hanggang hindi mo ibinebenta ang shares. Maaari pang tumaas o bumaba ang presyo bago mo ibenta ang mga ito.
Dividends
Maaaring ipamahagi ng isang company sa shareholders ang bahagi ng earnings o available cash nito bilang dividends.
Halimbawa:
- Mayroon kang 1,000 shares.
- Nagdeklara ang company ng cash dividend na ₱1.50 bawat share.
- Ang gross dividend mo ay ₱1,500.
Maaaring mabawasan ang matatanggap mong halaga dahil sa applicable withholding tax at iba pang charges.
Hindi required ang mga company na magbayad ng dividends. Maaaring taasan, bawasan, ipagpaliban, o ihinto ang dividends.
Magkakaugnay ang potential return at risk
Ang mga investment na may posibilidad ng mas mataas na returns ay karaniwan ding may uncertainty at risk.
Maaaring mas maganda kaysa inaasahan ang performance ng isang kumpanya, pero maaari rin itong makaranas ng:
- Mas mababang sales
- Mas mataas na costs
- Mas matinding competition
- Mabigat na utang
- Mga pagbabago sa regulations
- Mahinang ekonomiya
- Mga delay sa projects
- Mga problema sa management
- Mga natural disaster
- Mga paggalaw sa foreign exchange
- Mga pagbabago sa kumpiyansa ng investors
Maaari ring magbago ang share price kahit walang bagong information na inilabas ang kumpanya.
Ang pagbaba ng presyo ay hindi nangangahulugang nagfa-fail ang kumpanya, at ang pagtaas ng presyo ay hindi rin palaging nangangahulugang financially strong ang kumpanya.
Kaya dapat isaalang-alang ang price movement kasabay ng company disclosures, financial performance, debt, cash flow, at business risks.
Bakit mahalaga ang diversification
Ang diversification ay ang paghahati ng investments sa ilang kumpanya, sektor, o uri ng assets sa halip na ilagay ang lahat ng available na pera sa iisang investment.
Kung lahat ng pera mo ay invested sa isang kumpanya, ang isang seryosong problemang makakaapekto sa kumpanyang iyon ay maaaring magkaroon ng malaking epekto sa buong portfolio mo.
Hindi kayang alisin ng diversification ang lahat ng risk, pero maaari nitong bawasan ang epekto ng hindi magandang performance ng isang kumpanya o sektor.
Simple example
Inilagay ng isang investor ang lahat ng available funds niya sa isang property company. Kalaunan, nakaranas ang property sector ng mahinang demand at tumataas na financing costs. Maaaring maapektuhan ang buong portfolio ng investor.
Ang isa pang investor ay may hawak na mga kumpanya mula sa ilang sektor, gaya ng banking, utilities, consumer products, at telecommunications. Ang problemang makakaapekto sa isang sektor ay maaaring magkaroon ng mas maliit na epekto sa overall portfolio.
Hindi ibig sabihin ng diversification na bibili ka ng maraming kumpanya nang hindi nauunawaan ang mga ito. Dapat pa ring suriing mabuti ang bawat investment.
Magkaiba ang investing at short-term trading
Karaniwang nakatuon ang investing sa long-term business performance ng kumpanya.
Maaaring suriin ng isang investor ang:
- Revenue at profit
- Cash flow
- Debt
- Competitive position
- Dividends
- Management
- Mga oportunidad para sa long-term growth
- Business risks
Mas nakatuon ang short-term trading sa mas maiikling price movements at market timing.
Maaaring hawakan ng isang trader ang shares sa loob ng ilang araw, oras, o kahit ilang minuto, habang maaaring hawakan ng isang long-term investor ang shares sa loob ng ilang taon.
Hindi inaalis ng alinmang approach ang risk. Gayunpaman, dapat maintindihan ng beginners kung aling approach ang sinusunod nila at iwasang magpalit ng strategy dahil lang sa hindi inaasahang galaw ng share price.
Gumamit ng licensed broker
Ang mga shares na naka-list sa PSE ay karaniwang binibili sa pamamagitan ng isang authorized stockbroker.
Nagbibigay ang broker ng access sa market at pinamamahalaan ang trading account ng investor.
Bago magbukas ng account:
- I-verify kung properly licensed ang broker
- Gamitin ang official website o application ng broker
- Basahin ang fees at account requirements ng broker
- Protektahan ang iyong password at one-time codes
- Huwag kailanman payagang kontrolin ng mga hindi mo kilala ang iyong account
- Mag-ingat sa mga taong nagsasabing kaya nilang mag-trade para sa iyo na may guaranteed profits
Nagbibigay ang StockBayan ng educational information, pero hindi ito stockbroker at hindi ito nagsasagawa ng trades.
Karaniwan, huwag i-invest ang emergency money
Ang perang kailangan para sa mahahalagang gastusin ay karaniwang hindi dapat malagay sa risk ng stock market.
Maaaring kailanganin ang emergency funds para sa:
- Medical expenses
- Pabahay
- Pagkain
- Edukasyon
- Mga emergency sa pamilya
- Pagkawala ng trabaho
- Mga agarang repair
Maaaring bumaba ang share prices, at ang mga shares na kaunti ang trading ay maaaring mahirap ibenta agad sa inaasahang presyo.
Ang pag-invest ng perang maaaring kailanganin sa lalong madaling panahon ay maaaring magpilit sa investor na magbenta sa hindi magandang timing.
Mag-ingat sa hiniram na pera
Ang paghiram ng pera para mag-invest ay nagpapataas ng risk.
Maaaring bumaba ang value ng investment, pero mananatili ang loan, interest, at mga obligasyon sa pagbabayad.
Halimbawa:
Humiram ang isang investor ng ₱100,000 para bumili ng shares. Kalaunan, bumaba ng 30% ang shares. Ang investment ay nagkakahalaga na ngayon ng humigit-kumulang ₱70,000, pero maaari pa ring kailangang bayaran ng investor ang buong loan amount kasama ang interest.
Dapat maging mas maingat ang mga beginner sa margin accounts, leverage, personal loans, credit cards, at iba pang anyo ng hiniram na pera na ginagamit sa pag-i-invest.
Magsimula sa pag-unawa, hindi sa paghuhula
Madalas makaramdam ng pressure ang mga bagong investors na tukuyin ang susunod na stock na mabilis tataas.
Mas kapaki-pakinabang na simulan sa pag-aaral kung paano sagutin ang mga basic na tanong:
- Ano ang ginagawa ng company?
- Paano ito kumikita?
- Lumalaki ba ang revenue?
- Profitable ba ang company?
- Nakakagawa ba ito ng cash?
- Gaano kalaki ang utang nito?
- Nag-i-issue ba ito ng karagdagang shares?
- Nagbabayad ba ito ng dividends?
- Anong risks ang binabanggit ng management?
- Anong importanteng impormasyon ang kamakailan lang na-disclose ng company?
Layunin ng StockBayan Investor Guide na tulungan kang maunawaan ang mga tanong na ito bago gumawa ng sarili mong investment decisions.
Checklist para sa beginners
- □ Nauunawaan ko kung ano ang kinakatawan ng isang share.
- □ Alam kong hindi guaranteed ang returns.
- □ Nauunawaan ko ang pagkakaiba ng price gains at dividends.
- □ Alam kong karaniwang may risk ang mas mataas na potential returns.
- □ Iniiwasan kong ilagay ang lahat ng pera ko sa iisang kumpanya.
- □ Nauunawaan ko kung nag-iinvest ba ako o gumagawa ng short-term trading.
- □ Gumagamit ako ng broker na may wastong lisensya.
- □ Pinoprotektahan ko ang aking password at one-time codes.
- □ Karaniwan ay hindi ako nag-iinvest ng emergency funds.
- □ Maingat ako sa pag-iinvest ng hiniram na pera.
- □ Sinusuri ko ang official company disclosures bago gumawa ng mga desisyon.